ՊԵՐՃ ՍԵԴՐԱԿՅԱՆ. «ՄԵՆՔ ՄՇՏԱՊԵՍ ԱՋԱԿՑՈՒՄ ԵՆՔ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆԸ»

Nouvelles d’Arménie Magazine (այսուհետ՝ NAM) պարբերականի հետ այս բացառիկ հարցազրույցում սփյուռքի ամենազորեղ կազմակերպություններից մեկի՝ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության (ՀԲԸՄ) նախագահ Պերճ Սեդրակյանն իր մտորումներն է ներկայացնում հայկական աշխարհում տեղի ունեցած վերջին զարգացումների մասին: Սա հարցազրույց է առանց քաղաքական կեղծավորության կամ դեմագոգիայի:

NAM. Ինչպե՞ս է ՀԲԸՄ-ն ընդունել և ընկալել թավշյա հեղափոխությունը:

Պերճ Սեդրակյան. Մենք իրադարձություններին հետևում էինք մեծագույն հետաքրքրությամբ: Այն, անշուշտ, աննախադեպ ժողովրդական շարժում էր արդի ժողովրդավարական հասարակությունների պատմության մեջ: Ժողովրդական ճնշման եղանակի այս փոփոխությունը բնորոշ է բազմաթիվ այն երկրներին, որոնք ընդունված է կոչել ազատ աշխարհ: Խորհրդային Միության անկումից 20-25 տարի անց ժողովուրդները հարցեր են ուղղում իրենց առաջնորդներին և հաշվետվություն պահանջում: Հին աշխարհը առերեսվում է ժողովրդական դժգոհության ալիքների, սկսած Բրեքզիթի հանրաքվեից մինչև Թրամփի և Մակրոնի ընտրություններ: Դա ավանդական քաղաքական իսթեբլիշմենթին հարցեր ուղղելու միջոց է: Այս երևույթը այս կամ այն չափով հետք է թողել Իտալիայի, Ավստրիայի, Հունգարիայի և այլ երկրների վրա: Այս իրադարձությունները բխում են դեպի Արևմտյան երկրներ միգրացիայի մերժումից, սակայն, է՛լ ավելի, ընդհանուր սոցիալական ճգնաժամից՝ կապված ամենահարուստների և ամենաչքավորների միջև առկա անդունդի խորացումից: Ունեցվածքի հետ կապված այդ անդունդը հիասթափություն և ցասում է ծնում: Հայաստանը չի խուսափել այս երևույթից, և իրադրությունը երկրում միայն խորացել է կոռուպցիայի հետևանքով: Այնպես չէ, որ Հայաստանը այս հարցում մենաշնորհ ունի. ավաղ, այն համաճարակի պես տարածվում է ողջ աշխարհում: Սակայն առաջնորդները ի զորու չէին դիմակայելու խնդրին: Ժողովրդի համբերության բաժակը լցվեց և ժողովուրդն ասաց՝ բավական է:

NAM. Դա լա՞վ է արդյոք:

Պերճ Սեդրակյան. Դա, անշուշտ, դրական է: Ինչպես գիտեք, ՀԲԸՄ-ն, որպես սփյուռքից սկիզբ առած կազմակերպություն, մշտապես աջակցում է Հայաստան պետությանը, բայց դա բոլոր դեպքերում չէ, որ ենթադրում է մեր ձուլվածությունը կառավարությունների հետ: Մենք երբեք քարոզչություն չենք իրականացրել հօգուտ Փաշինյանի նախորդների՝ անկախ նրանց անձից, և նույնը նրան ենք ասել: Մենք այն մարդկանց հետ ենք, ովքեր ստանձնել են պետության ղեկը, և մեր առաքելությունն է՝ աջակցել նրանց: Եվ մենք այս գործում ջանք չենք խնայելու: Այդպես է եղել երեկ, այդպես է նաև այսօր: Մենք գիտենք, որ Փաշինյանը բազմաթիվ դժվարությունների է բախվում: Մարդիկ մեծ փոփոխություններ են ակնկալում: Դա հեշտ չի տրվելու: Հույսերը մեծ են, իրատեսությունը, թերևս, ոչ այնքան: Տնտեսական ճակատում ամեն ինչ չէ, որ հնարավոր է փոխել մեկ օրում: Մենք տեսնում ենք, որ Փաշինյանը եռանդուն մարդ է: Նա փոփոխություններ է ուզում: Եվ նա անկեղծ է: Սակայն մարտահրավերները հսկայական են: Նա ողջ ազգի, այդ թվում՝ սփյուռքի աջակցության կարիքն ունի: Մենք մանրազնին հետևում ենք զարգացումներին և փորձելու ենք հնարավոր ամեն աջակցություն ցուցաբերել: Մենք այլ ընտրություն չունենք: Մենք կարող ենք և պարտավոր ենք հաջողել, և ես լավատես եմ մնում:

NAM. Ճի՞շտ է, որ հին իշխանությունների հետ ձեր հարաբերությունները վատ չէին:

Պերճ Սեդրակյան. Մեր հարաբերությունները լավ են եղել Հայաստանի բոլոր կառավարությունների հետ, քանի որ մեր աջակցության դիմաց մենք ոչինչ չենք ակնկալում: Մենք Հայաստանից և հայերից ուղղակի կամ անուղղակի շահ չունենք: Հարաբերությունները լավ են եղել երկրի զարգացմանը առնչվող հարցերում, մասնավորապես՝ մեր իրականացրած սոցիալական և տնտեսական ծրագրերի առումով: Մենք շարունակում ենք անել այն, ինչ արել ենք միշտ: Մենք միշտ հետևողական ենք:

NAM. Ըստ ձեզ, բարեփոխումների ո՞ր ուղղությունները պետք է առաջնահերթ ուշադրության արժանանան:

Պերճ Սեդրակյան. Առաջանահերթությունը պետք է տրվի ինստիտուտներին: Եկեք չմոռանանք, որ ներկայումս գործող ինստիտուտները որոշ չափով մեկ այլ հեղափոխության արդյունք են, որը ևս, ինչ-որ առումով, թավշյա էր. խոսքը այն հեղափոխության մասին է, որը հանգեցրեց Խորհրդային Միության փլուզման: Մեկ օրվա ընթացքում ԽՍՀՄ բոլոր երկրները առերեսվեցին իրենց անծանոթ մի համակարգի: Այս համատեքստում, Բալթյան երկրները չհաշված՝ ժողովրդավարության ուղին բռնող երկրները երկուսն էին՝ Հայաստանը և Վրաստանը: Դա ակներև է դառնում, երբ դիտարկում ենք այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Ադրբեջանը և այլք, որտեղ շարունակվում է ուժի գործադրումը, և որտեղ Մոսկվայի գերիշխանությունը պարզապես փոխարինվել է նախկին կոմունիստ ղեկավարների իշխանությամբ: Հայաստանը իրեն դրսևորել է որպես առավել բարեփոխվող երկիր՝ այլ երկրների համեմատ: Սակայն Հայաստանի ինստիտուտները հիմնված են Խորհրդային Միությունից ժառանգած ենթակառուցվածքի վրա: Այս ժառանգությունը ենթադրում է կախվածություն առաջնորդների մենթալիտետից: Շեֆն է միշտ որոշում ամեն ինչ: Մեր մարտահրավերներից մեկը այս տրամաբանությունը արմատախիլ անելն է: Մենք պետք է ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա դնենք պետությունը: Երկրորդ մարտահրավերը միջազգային հանրության վստահությունը շահելն է՝ ցույց տալով, որ Հայաստանը ունի կայուն կառավարում և որ կարելի է ներդրումներ կատարել: Օտարերկրյա ներդրումները միանշանակ կարևոր են: Անգամ սփյուռքի հայրենակիցները, որքան էլ ոգևորված են այդ գաղափարով և ունեն դրա համար անհրաժեշտ միջոցները, այսօր չունեն բավարար ֆինանսական կայունություն՝ պետության բոլոր տնտեսական կարիքները բավարարելու համար: Օտարերկրյա ներդրումների համար անհրաժեշտ է կայունություն, իսկ կայունությունը իրավական պետություն է պահանջում: Ինչ վերաբերում է կոռուպցիային, ապա այն առկա է ողջ աշխարհում: Առաջին, երկրորդ կամ երրորդ աշխարհի բազմաթիվ երկրներ տուժում են դրանից ամենատարբեր, կործանարար եղանակներով, սկսած հարկերից խուսափելուց մինչև կաշառք կամ վճարովի արդարադատություն: Բարեփոխումները պետք է իրականացվեն ամենուրեք: Սակայն դրանք պետք է իրականացվեն ողջամտորեն՝ ուշադիր լինելով չափից ավելի կտրուկ փոփոխությունների հարցում: Պետության գործառույթներն ավելի շուտ նման են մեծ գնացքի, քան փոքր մեքենայի. այն չի կարող հեշտությամբ փոխել ուղղությունը: Փաշինյանի առջև կանգնած մարտահրավերներից մեկը կլինի միավորել բոլոր հայերին և մշակել պատշաճ բարեփոխումներ:

NAM. Իսրայելը և Հայաստանը այն սակավաթիվ երկրներից են, որոնք ունեն Սփյուռքի նախարարություն: Ըստ երևույթին, այս նախարարությունը Հայաստանում կդադարի գործել: Դուք սա դրակա՞ն եք համարում:

Պերճ Սեդրակյան. Իմ կարծիքով, խնդիրը պարզապես այն չէ, թե մեզ հարկավոր է առանձին նախարարությո՞ւն, թե՝ դրա գործառույթները պետք է վերապահվեն մեկ այլ գերատեսչության: Հարցն ավելի ընդգրկուն է: Խնդիրը այն է, որ պետք է պատկերացնենք, թե ինչ է հարկավոր անել Սփյուռքի այսօրվա իրողությունների պայմաններում: Ինձ առավելապես մտահոգում է ոչ թե Հայաստանից արտագաղթը դեպի Սփյուռք, որքան բուն Սփյուռքի արտագաղթը, այն է՝ հայկական ինքնությունից հրաժարվելը: Դա արտագաղթի ավելի լուրջ դրսևորում է: Նկատի ունեմ՝ ինքնությունից հրաժարվելուց հետո ամեն ինչ վերջացած է: Մենք կորցնում ենք նրանց: Հայաստանից հայերի արտագաղթի պարագայում մենք գոնե հույս ունենք, որ երկրում իրավիճակը բարելավվելուն պես նրանք կվերադառնան: Միևնույն ժամանակ, երբ նրանք արտագաղթում են Արևելք կամ Արևմուտք, այս նորեկներն սկսում են ինտեգրվել և նոր շունչ հաղորդել Սփյուռքի կյանքին: Մենք սրան ականատես ենք լինում Հոլանդիայում, Իսպանիայում, Գերմանիայում … Սակայն իրադրությունն ավելի խնդրահարույց է հին Սփյուռքի պարագայում: Ցեղասպանությունը վերապրածների երեխաներն ու թոռները այլևս սփռված են այսուայնտեղ, և կա նրանցից շատերին կորցնելու ռիսկ: Սփյուռքը վերացումից փրկելը հնարավոր է եղել լեզվի, մշակույթի և հիշողության շնորհիվ: Սակայն այսօր հարկավոր է ընդունել, որ Սփյուռքի 70%-ից ավելին այլևս չի խոսում մեր լեզվով: Այդուհանդերձ, լեզուն շարունակում է հայ ինքնության կենտրոնական աղեղը հանդիսանալ, և հարկավոր է գտնել բացը լրացնելու ուղիները … Դպրոցները կարևոր են: Սակայն մեր երեխաների 2%-ից էլ պակասն է այդ դպրոցներ հաճախում: Մենք պետք է վերաձևակերպենք ու վերասահմանենք մեր ինքնությունն ու ինքներս մեզ:

Կենսական դերակատարություն կարող է ունենալ Եկեղեցին: Մի քանի տարի առաջ իրականացված հարցման ժամանակ սեփական ինքնության հետ նվազագույն առնչություն ունեցող մի շարք հայերի հարց է ուղղվել առ այն, թե իրենց արմատների հետ ի՞նչ կապ են պահպանել: Պատասխանը հետևյալն էր. Եկեղեցու հետ կապը: Այդ է պատճառը, որ ՀԲԸՄ-ն աջակցում է հոգևորական կրթությանը և խթանում է այն: Այսօր Միացյալ Նահանգներում տեսնում ենք, թե ինչպես են երիտասարդ առաքելական քահանաները իրենց համայնքներում վերակենդանացնում հոգևորությունը: Չգիտեմ, թե ինչ հրաշքով, բայց նրանք լավ կրթություն ունեն և արդյունավետ գործունեություն են ծավալում: Ճեմարան կա Անգլիայում՝ Լիդս քաղաքի մերձակայքում, սակայն դրա վարձավճարները բարձր են: Ամեն տարի Կաթողիկոսը մեկ կամ երկու որակյալ հավակնորդ է առաջադրում: Մինչ օրս ճեմարանը 15 շրջանավարտ է տվել: Պետք է տեսնել նրանց և հպարտանալ նրանցով: ՀԲԸՄ-ն այդ նպատակով կրթաթոշակներ է տրամադրում: Նմանապես, արտերկրյա հաստատություններ են ուղեգրվում այն հոգևորականները, ովքեր պետք է ծառայություն մատուցեն ֆրանսախոս կամ արաբական երկրներում: Վերջին 20 տարիներին եկեղեցու սպասավորների վերապատրաստումներին առաջնահերթություն է տրվել, քանի որ այս հոգևորականները ծառայելու են թե՛ Հայաստանին, և թե՛, առավել ևս, Սփյուռքին:

Ամենախոշոր մարտահրավերը, որ ծառացած է Սփյուռքի նախարարության առջև, լինի այն վարչապետի, թե Կրթության նախարարի ենթակայությամբ, որը, ի դեպ, երկրորդական հարց է ինձ համար՝ հասկանալն է, թե ինչ կարիքներ ունեն 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ սերնդի հայերը, ովքեր առերեսվում են ճգնաժամերի կամ կանգնած են ինքնություն ընտրելու հարցի առջև: Ցավոք, համայնքը լքում են նրանք, ովքեր որոշակի հաջողության են հասնում: Դա հաշվի առնելով, ՀԲԸՄ-ն ավելի քան 15 տարի առաջ մեկնարկել է Երիտասարդ պրոֆեսիոնալների (AGBU Young Professionals) ծրագիրը: Մենք աշխարհում այս խումբը ներկայացնող 12,000 անդամ ունենք: Մեր տրամադրության տակ է նաև Հայկական վիրտուալ քոլեջը, որը հայոց լեզվի և պատմության ուսուցումը համացանցի միջոցով հասանելի է դարձնում բոլորի համար: Մշակվել է միանգամայն յուրօրինակ դինամիկ մեթոդաբանություն և մանկավարժական պրակտիկա:

Սփյուռքը կազմակերպելը դյուրին չէ, քանզի կան մարդիկ, ովքեր դեմ են փոփոխություններին և նախընտրում են պահպանել հին կառույցները, հրաժարվում են իրականությունն ընդունելուց: Օրինակ, Nouvelles d’Arménie Magazine կամ AGBU News Magazine պարբերականներից բացի, Սփյուռքում նոր սերնդի հետ առնչություն ունեցող այլ հրատարակությունների ծանոթ չեմ:

NAM. Քանի որ խոսեցիք Եկեղեցու մասին, անցյալ հունիս-հուլիս ամսիներին Կաթողիկոսի դեմ ագրեսիայից ցնցվա՞ծ էիք:

Պերճ Սեդրակյան. Մենք առերեսվում ենք նոր երևույթի, այսպես կոչված՝ սոցիալական ցանցերին: Մեր օրերում շատ հեշտ է հարձակումներ գործել կամ կեղծ նյութեր տարածել: Որոշ մարդիկ մտածում էին, որ թավշյա հեղափոխությունից հետո կարող են ոտնատակ տալ ամեն ինչ և անձնական հաշիվներ մաքրել: Մարդիկ հարցնում են ինձ, թե ինչու է ՀԲԸՄ-ն աջակցում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին: Ես էլ հաճախ նման բանսարկուներին հարցնում եմ. դուք քննադատում եք Կաթողիկոսին, բայց երբևէ անձամբ հանդիպե՞լ եք նրան: Պատասխանը հաճախ «ոչ» է: Հարցնում եմ. դուք տեղյա՞կ եք Եկեղեցու կրթական կամ ֆինանսական խնդիրների մասին: Ո՛չ: Դուք նվիրաբերո՞ւմ եք Եկեղեցուն, Եկեղեցի այցելո՞ւմ եք: Ո՛չ: Այդ դեպքում ինչի՞ հիման վրա եք դատողություն անում: Տեղյա՞կ եք, որ Եկեղեցին մանկատներ և կանանց ապաստարաններ ունի, զինված ուժերում և բանտերում քահանաներ են սպասավորում, շուրջ 1800 թոշակառուների համար բարեգործական ճաշարան է պահում: Այս ամենից բացի` նշեմ դեռ Խորհրդային ժամանակներից գոյություն ունեցող «պիոներական» շարժման վերափոխման ծրագրի մասին, որը կարողացանք իրագործել Կաթողիկոսի նախաձեռնության շնորհիվ, ով անկախության առաջին տարիներին Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդն էր: Այդ ժամանակ նա մեզ ասաց. «Մոտ 4000 պատանի կարող է պորտաբույծ դառնալ: Ես տեսնում եմ, թե ինչպես են 14 կամ 16 տարեկանները սիգարետներով թրև գալիս փողոցներում»: Եվ Եկեղեցու հետ աշխատելով մենք վերսկսեցինք այս ծրագիրը: Ավելի քան 25 տարի շարունակ օրական կտրվածքով 8-ից 16 տարեկան շուրջ 4000 պատանի հաճախել է այդ կենտրոններ` Հայորդյաց տներ: Մի ամբողջ սերունդ է փրկվել այս ծրագրի շնորհիվ: Այս ամենն այդ բանսարկուներին չի հետաքրքրում:

Շատ մարդիկ ասում են ինձ. «Նա ընդամենը եկեղեցիներ է կառուցում»: Բայց նա եկեղեցիները կառուցում է ո՛չ շինարարական նախագծեր իրականացնելու նպատակով: Մենք անտեսում ենք նրա գործունեության մարդկային կողմը. հոգևորական կրթությունը, երիտասարդների վերապատրաստումները, սոցիալական ծրագրերը և հիվանդանոցը: Մեզ ասում են. «Հիվանդանոցը նրա սեփականությունն է»: Մինչդեռ հիվանդանոցը գոյատևում է ՀԲԸՄ-ի, մեր բարերարների, տվյալ դեպքում, մասնավորապես՝ Լուիզ Սիմոնի և Իզմիրլյան ընտանիքի աջակցությամբ: Մեզ ասում են՝ «Նա մարդկանց ստիպում է վճարել»: Բայց հիվանդանոցը պետք է ֆինանսավորվի, իսկ խնամքը անվճար է հոգևորականների և կարիքավորների համար: Մենք խոսում ենք նաև ֆինանսական թափանցիկության մասին. ես կարող եմ խոսել վերջին 25 տարիներին ՀԲԸՄ-ում իմ աշխատանքի դիրքերից. մեր դոնորները իրենց միջոցները հատկացրել են հօգուտ Եկեղեցու, մենք ինքներս խոշոր ֆինանսական աջակցություն ենք ցուցաբերել վերջինիս առաքելություններին՝ մեր ֆինանսավորման հետ կապված յուրաքանչյուր հաշվի մասով ապահովելով թափանցիկություն: Մարդիկ պետք է գիտենան, որ դոնորը կամ հովանավորը յուրաքանչյուր ծրագրում ամենապահանջկոտ անձն է: Նա միջոցներ չի տրամադրի, քանի դեռ վստահ չէ, որ յուրաքանչյուր դրամը հաշվարկված է և կիրառվում է հավուր պատշաճի: Հարցրե՛ք տարիներ շարունակ Էջմիածնին օգնած բոլոր այդ բարերարներին՝ որևէ վերապահում ունե՞ն Վեհափառի կառավարման կապակցությամբ: Նրա ֆինանսները թափանցիկ են, և մենք վկա ենք դրան:

Որևէ մեկը չի պատկերացնում, բայց այսօր Էջմիածինն ունի ավելի քան 800 հոգևորական, մինչդեռ ընդամենը 20 տարի առաջ այդ թիվը 200 էր: Գանձատուփերը գրեթե դատարկ էին, երբ Վեհափառն ընտրվեց այդ պաշտոնում: Դա բնավ նախանձելի պաշտոն չէ, քանի որ նա մեծ պատասխանատվություն է կրում ահռելի բյուջեն ապահովելու համար: Մարդիկ երբեմն ասում են. «Կաթողիկոսը բռնապետ է»: Եկեղեցին ղեկավարելու համար հարկավոր է լինել առաջնորդ և ունենալ հեղինակություն, հատկապես, երբ այն զարգանում է նման թափով: Մի՛ մոռացեք, որ Խորհրդային Միության ստեղծումից հետո Եկեղեցին, որպես ինստիտուտ, դերակատարություն չուներ: Վեհափառը փորձեց ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա դնել Եկեղեցին. և մենք մեր մասնակցությունն ունեցանք այդ ջանքերում: Եկեղեցին, իր հարյուրավոր հոգևորականներով, Սփյուռքի կազմակերպման գործում մեր տրամադրության տակ է դնում մի խոշորագույն բանակ: Մեր կարծիքով, հոգևորականությունը հոգում է ազգային նշանակության կարիքներ: Եկեղեցու անդամները պատրաստված մարդիկ են: Առաքելական եկեղեցին ներկայացնում է մեր ազգային արժեքները, ընդ որում, ոչ միայն աղոթքով, այլև մեր ժառանգության հավերժականությամբ:

Կան մարդիկ, ովքեր Վեհափառին քննադատում են այն հիմքով, որ նա կապված է եղել հին ռեժիմի հետ: Անհեթեթությո՛ւն: Նա նույն վիճակում էր, ինչ ՀԲԸՄ-ն: Հայ ազգը չի կարող թույլ տալ, որ պառակտում առաջանա Եկեղեցու և պետության միջև: Մասնավոր զրույցներում մենք կարող ենք արտահայտել մեր ողջ քննադատությունը, և ես առիթ ունեցել եմ լսելու, թե Կաթողիկոսն ինչպես է անցյալի ղեկավարներին վերապահումներ ներկայացնում այս կամ այն սոցիալական հարցում: Սակայն հանրային տիրույթում Եկեղեցին չի կարող որևէ մեկի կողմը բռնել։

Ասում են. «Նա հոգևոր անձ չէ»: Ո՞վ եմ ես, որ դատողություն անեմ մարդկանց հոգևորականության մասին: Պարզապես հիշեք Մոլիերի «կեղծ բարեպաշտներին»: Ինձ համար, հոգևոր բնույթը հոգու խորքում է և ենթադրում է նվիրում մի բանի, որ վեր է անձնականից:

NAM. Ո՞րն է ՀԲԸՄ-ի ամենամեծ հաջողությունը վերջին տասը տարիներին:

Պերճ Սեդրակյան. Չենք կարող ասել, թե ճակատամարտը շահել ենք: Մենք փորձում ենք դուրս գալ իրավիճակից, հարմարվել նոր իրողություններին: Երբեմն անհրաժեշտ էր կայացնել որոշումներ, որ շատերի սրտով չէին: Օրինակ, Լիբանանում ստիպված էինք մեկ հարկի տակ տեղավորել մեր բոլոր դպրոցները՝ բնակչության նվազման հետևանքով: Մեր հիմնական մտահոգությունը լավ մշակված և մեր ժամանակների իրողություններին համապատասխանող ծրագրերի միջոցով սփյուռքի այն մարդկանց միավորելն է, ովքեր սեփական ինքնությունը կորցնելու ճանապարհին են: Այս էվոլյուցիան բավականին տեսանելի է վերջին տարիների մեր հրապարակումներում: Մեր գործունեությունն իրականացվում է Հայաստանում ևս: Այսօր միջազգային կազմակերպությունների մեծ մասը՝ Եվրոպական միություն, ԱՄՆՄԶԳ և այլն, գործակցում է ՀԲԸՄ-ի հետ՝ որպես թափանցիկ հաստատություն, որի հետ կարելի է համագործակցել: Մենք ավելի ու ավելի ենք փորձում սոցիալ-տնտեսական դերակատարություն ունենալ երկրում: Միանգամայն վերջերս մեկնարկել ենք մի ծրագիր, որն ուղղված է կանանց կարողությունների հզորացմանը, մասնավորապես՝ բիզնեսում և հասարակությունում կանանց դերի ամրապնդմանը, քանզի գիտենք, որ Հայաստանում կանայք պետք է ավելի մեծ դերակատարություն ունենան: Ստեղծվել է փոքրածավալ ֆինանսավորման համակարգ, որով օգնություն է ցուցաբերվում գյուղերում իրականացվող ծրագրերին: Սփյուռքում մենք աշխատում ենք ապահովել ինքնության շարունակականությունը և պահպանել մեր ազգային ինստիտուտների և ծրագրերի կենսունակությունը:

NAM. Հեղափոխությունից հետո պե՞տք է մտածենք ազգային միասնության մասին: Ի՞նչ կասեք հին ռեժիմի ղեկավարների դեմ ընթացող դատական գործընթացների մասին: Ինչպե՞ս եք նայում Հայաստանի նախկին Նախագահի կալանավորմանը:

Պերճ Սեդրակյան. Ազգային միասնության առնչությամբ կասեմ, որ նոր ռեժիմի շահերից է բխում 5 տարվա ընթացքում իր շուրջը հավաքել բոլոր քաղաքական ուժերին: Նախքան ընտրությունները կարող են քաղաքական բևեռացումներ տեղի ունենալ, սակայն դրանից հետո հարկավոր է գտնել վերամիավորվելու պահը:

Բանտարկելու քաղաքականությունը, ցավոք, երբեմն ընկալվում է որպես վրեժխնդրություն: Պարզապես հարկավոր է այդ քաղաքականությունն ավելի լավ կազմակերպել: Ինչ վերաբերում է օլիգարխներին և կոռուպցիա կոչվող աղետին, ապա այս խնդրով հարկավոր է անհապաղ զբաղվել: Ես կնախընտրեի, եթե այդ գործընթացն սկսվեր այն մարդկանց մեղադրանք առաջադրելով, ովքեր թալանել են երկիրը, հատկապես՝ բանակը: Մենք տեղյակ ենք այն սկանդալների մասին, որ մի քանի հարյուր եվրո աշխատավարձ ստացող սպաները դղյակներ են կառուցել և այլն: Իսկ օլիգարխների մասով. սա ախտ է, որը առաջացավ Խորհրդային Միությունից անմիջապես հետո: Տնտեսությունը հանկարծակի անկում գրանցեց: Գները ցածր էին, և ոմանք իրոք օգտվեցին դրանից: Մենք պետք է անզիջում լինենք չարաշահումների հետապնդման և աուդիտի գործում՝ ապահովելով, որ պատիժը համարժեք լինի կատարված հանցանքին: Հրամայական է նաև մենաշնորհների դեմ պայքարելու նպատակով արագորեն հակամենաշնորհային օրենսդրություն ընդունելը: Այդուհանդերձ, մենք չենք կարող այդ գործարարների կյանքը վատթարացնելու միջոցով ստիպել, որ նրանք հավաքեն իրերը և լքեն երկիրը:

Ինչ վերաբերում է նախկին Նախագահի կալանավորմանը, ապա սա կարևոր խնդիր է: Արդար դատաքննություն իրականացնելու համար հարկավոր կլիներ հատուկ տրիբունալ ունենալ, որը ի վիճակի կլիներ օբյեկտիվ քննություն իրականացնել, քանի որ բազմաթիվ հարցեր կան հատկապես նախագահական իշխանության բնույթի վերաբերյալ: Նախագահը որոշումները կայացրել էր ի կատարումն իր պարտականությունների՞, թե՝ չարաշահումների նպատակով: Այս կալանավորումները արդարացնելու կամ չարդարացնելու մասով. ես դատավոր չեմ, և իրապես չեմ տիրապետում գործի փաստերին, սակայն դա ուղղակի կամ անուղղակի հուշում է, որ որոշակի չարաշահում տեղի ունեցել է: Դա չի նշանակում, որ այս կալանավորումները արդարացված չեն, սակայն մոտեցումը կարող էր այլ լինել, հատկապես, երբ խոսքը գնում է երկրի ղեկավարի մասին:

NAM. Մեկ այլ հարց է ծագում. հայաստանյան իրադարձությունների վրա ի՞նչ ազդեցություն է ունեցել Արևմուտքը: Այս միջամտությունը ավելի շատ դրակա՞ն ներգործություն է ունեցել երկրի վրա, և արդյոք չի՞ մեծացրել սեպը տարածաշրջանի երկրների և Ռուսաստանի հետ:

Պերճ Սեդրակյան. Դա շատ լուրջ հարց է: Մենք պետք է հաշվի առնենք աշխարհաքաղաքական խաղերը և այն փաստը, որ նոր աշխարհակարգում մենք նշանակալի դերակատարություն չունենք: Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանը, Վրաստանը և նման այլ երկրները ինչ-որ չափով թողնված են զորեղ ուժերի բարեհաճությանը: Մենք շատ զգայուն իրավիճակում ենք:

Այո՛, շրջանառվում է կարծիք, որ այս հեղափոխությունը խրախուսվել է: Ես չգիտեմ: Չեմ կարող դատողություն անել: Ես դիտարկում եմ իրադրությունը Վրաստանում, Ուկրաինայում և այլուր:

Ես վստահում եմ Հայաստանի արտաքին գործերի նոր նախարարին: Նա փորձառու է: Նա երկար ժամանակ աշխատել է Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունում: Նա գիտի, թե ինչ է աշխարհաքաղաքական խաղը:

Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, դա մեզ դուր գա, թե ոչ, այն պատմականորեն տարածաշրջանի հիմնական ուժն է: Միացյալ Նահագներն էլ ի՛ր ազդեցությունն ունի: Անշուշտ, այս ուժերից յուրաքանչյուրն ունի ի՛ր շահերը: Վրաստանը և Ուկրաինան որպես շահող դուրս չեկան այս զարգացումներից: Այսօր առավել մտահոգիչ է ԱՄՆ-Իրան հակամարտությունը: Եվ դա՝ անմիջապես մեր սահմանին: Այսօրվա ամերիկյան առավել արմատական ռեժիմի պայմաններում Իրանի հետ կապված որևէ քայլ չի հանդուրժվում: Սակայն մեզ համար Իրանը կյանքի ճանապարհ է: Իրավիճակը լարված է նաև Ռուսաստանի առումով: Այստեղ ևս մենք ականատես ենք զրո հանդուրժողականության քաղաքականության: Մյուս կողմից, մենք ունենք Ռուսաստանի կարիքը՝ մեր ռազմական անվտանգության համար: Մենք չենք կարող Ռուսաստանին ասել. «Պահե՛ք մեր սահմանները, ապահովե՛ք մեր անվտանգությունը, բայց մենք պիտի սիրախաղ անենք ուրիշների հետ»: Հատկապես, որ մեր ստացած օժանդակությունն առանց այդ էլ նվազագույնն է: Վերջին 20 տարիներին համարվել է, որ Հայաստանի դիրքերն ամուր են: Սակայն այն ժամանակ դրությունն այսքան լարված չէր: Այսօր խաղի կանոնները ավելի են բարդացել՝ Իրանի, Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև հակասությունների բերումով:

Կարևոր դերակատարություն ունի Ֆրանսիան: Հայաստանի հետ իր հարաբերություններում պատմականորեն և մշակութային առումով Ֆրանսիան առավելագույնս անկեղծ է եղել: Սակայն կան սահմաններ, որոնք հատել Ֆրանսիան չի կարող: Եվ Արևմտյան սփյուռքը օժտված չէ այն քաղաքական հզորությամբ, որ մենք ենք պատկերացնում: Մենք բավականաչափ կազմակերպված չենք, ո՛չ Ֆրանսիայում, ո՛չ Անգլիայում, ո՛չ Միացյալ Նահանգներում, և ո՛չ էլ Մերձավոր Արևելքում: Օրինակ, վերջին 20 և ավելի տարիների ընթացքում մենք Ֆրանսիայի հեղինակավոր քաղաքական գործիչների շարքում մարդիկ չենք ունեցել՝ Պատրիկ Դևեջյանից բացի: Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսում գեթ մեկ հայ անդամ չկա: Մինչդեռ 84-86-ականներին ամերիկյան ամենամեծ նահանգի՝ Կալիֆոռնիայի նահանգապետը հայ էր: Մենք ունեինք կոնգրեսմեն, կար պարոն Իգնատիուսը, ով Էյզենհաուերի ժամանակ Ռազմածովային ուժերի նախարարն էր: Ցավոք, մենք զորեղ քաղաքական ուժ չենք ներկայացնում: Չգիտեմ՝ ինչու հայ երիտասարդները ավելի ու ավելի չեն ներգրավվում իրենց երկրի քաղաքականությունում: Մեր ջանքերի ուղղություններից մեկը պետք է լինի խրախուսելը, որ երիտասարդներն ավելի շատ մտնեն պետական ծառայության: Արևելյան Եվրոպայում կոմունիզմի տարիներին հայերը շատ ավելի ներգրավված էին: Սակայն այս տարածաշրջանում ևս անկում ունենք: Բուլղարիայում մի քանի պատգամավոր ունեինք, որոնցից երկուսը՝ ՀԲԸՄ անդամ: Այսօր անգամ այստեղ մենք գնալով նվազեցնում ենք մեր ներգրավվածությունը տեղի պետական ծառայության հետ կապված գործունեության մեջ: Քաղաքականությունում մրցունակ լինելու համար դու պետք է ներկա լինես, ինտեգրված այն երկրի ենթակառուցվածքներում, որտեղ ապրում ես:

NAM. ՀԲԸՄ-ն շարունակո՞ւմ է իր ծրագրերը Արցախում: Արցախը ձեր գործունեության մեջ կարևոր տեղ զբաղեցնո՞ւմ է արդյոք:

Պերճ Սեդրակյան. Արցախը կարևոր տեղ է զբաղեցնում: Մենք լուրջ ներդրումներ ենք կատարել: Օրինակ, այնտեղ հիմնել ենք Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի Շարունակական կրթության բաժնի մասնաճյուղը: Մենք Արցախում նաև Թումո կենտրոն ենք ստեղծել: Ավելի քան 15 տարի առաջ այնտեղ հիմնվել է Ֆիլհարմոնիա, և մենք շարունակում ենք զարգացնել այն և աջակցել: Շատ ջանք է պահանջվում՝ դադարեցնելու համար քաղաքացիների զանգվածային հոսքը դեպի Երևան: Ցավոք, Հայաստանի քաղաքացիներից քչերն են Արցախ այցելել: Սա մի խնդիր է, որը իրատեսական լուծումներ է պահանջում: Մեկ անձի հաշվարկով մենք ունենք 3-րդ խոշորագույն բանակը: Առաջինը Սինգապուրն է, երկրորդը՝ Իսրայելը: Պատկերացրեք՝ ինչ կլիներ այսօր, եթե մենք լուծումը գտած լինեինք 20 տարի առաջ: Ներկա պահի դրությամբ ես թունելի վերջում լույս չեմ տեսնում: Մենք չենք կարող այսպես շարունակել: Շարունակել այնպես, ինչպես կիպրոսցիներն ու պաղեստինցիներն են հարկադրված եղել՝ մշտապես ապրել պատերազմական դրությունում: Մենք չենք զիջի Արցախը, բայց հարկավոր է գտնել արդարացի, արժանապատիվ և անկողմնակալ լուծում, որը հիմնված կլինի ինքնորոշման և սուվերենության սկզբունքների վրա և կենթադրի որոշակի փոխզիջումներ՝ հանուն կայուն խաղաղության: